Dedegöl - Aykut Turem ArsiviBir tırmanış manifestosu
Yaklaşık 25 yıldır tırmanışın içinde olmaya çalışıyorum. Bu süreçte yalnızca kayalara tutunmayı değil, doğanın karşısında insanın ne kadar küçük olduğunu da kavramaya çalıştım.
Sakarya Geyve Tırmanış Bahçesi’nde, Eskişehir Karakaya’da ve daha nice yerlerde kayaya dokundum, doğayla baş başa kaldım. Bazen bir rotanın zorluğuyla, bazen bir hareketin imkânsızlığıyla, bazen de insanın kendi sınırlarıyla mücadele ettim.
Ama yıllar içinde gördüğüm bir şey var ki, hiçbir zor rotadan daha çetin, hiçbir düşüşten daha utanç verici değil:
İnsanın, tırmanmak için geldiği doğayı kendi elleriyle kirletmesi.
Geyve’de, Karakaya’da; tuvalet kâğıtları, ıslak mendiller ve türlü türlü atıklar arasında doğanın sessizce katledildiğine şahit oldum.
Kayalara tırmanan, ip bağlayan, emniyet alan, teknik eğitimler veren; kendisini doğasever olarak tanımlayan insanların ardında bıraktığı bu manzara karşısında insan ister istemez soruyor:
Biz gerçekten tırmanıcı mıyız, yoksa yalnızca kayaların üzerine çıkmış sıradan tüketiciler miyiz?
Eğitim almak, teknik bilgi sahibi olmak, düğüm atmayı bilmek, emniyet almak, zor rotaları geçmek… Bunların hiçbiri insanı kendiliğinden bilinçli yapmıyor.
Bazen insan eğitimli oluyor ama eğitimin özünü kavrayamıyor. Bilgi sahibi oluyor ama sorumluluk sahibi olamıyor. Kayada düşmemeyi öğreniyor ama karakterinin nerede düştüğünü fark etmiyor.
İşte ben buna eğitimli cehalet diyorum.
Çünkü doğaya saygı, sertifikayla kazanılmaz. Çevre bilinci, bir eğitim belgesinin arkasına saklanamaz. Doğaya karşı sorumluluk, yalnızca başkaları bakarken gösterilecek bir davranış değildir.
Asıl mesele, kimsenin görmediği yerde ne yaptığındır.
Bir rotayı temiz geçmek başarıdır. Ama arkasında bıraktığın alanı kirletiyorsan, o başarının ne anlamı var?
Bir kayaya yüzlerce metre tırmanabilirsin. Fakat kendi çöpünü birkaç metre taşıyacak iradeyi gösteremiyorsan, orada sorgulanması gereken fiziksel kapasiten değil, insanlığındır.
Üstelik mesele yalnızca görüntü kirliliği de değildir. Doğaya bırakılan atıklar, toprağa, suya, canlılara ve bu alanları yıllar sonra ziyaret edecek insanlara zarar verir. Islak mendilin doğada kaybolmasını beklemek, doğanın onu kabul ettiği anlamına gelmez.
Doğa bizim çöp kutumuz değildir. Kayalar bizim mülkümüz değildir. Tırmanış bahçeleri de sorumsuzluğumuzu gizleyebileceğimiz arka bahçelerimiz değildir.
Bu alanları biz yaratmadık. Bizden önce de vardılar. Bizden sonra da var olmalarını istiyorsak, onları tüketilecek birer spor sahası gibi görmekten vazgeçmeliyiz.
Tırmanış kültürü yalnızca derece, güç, dayanıklılık ve teknikten ibaret değildir. Bir kültürden söz ediyorsak, onun ahlakından da söz etmek zorundayız.
Doğaya saygısı olmayan birinin doğayla kurduğu ilişkinin ne kadar derin olduğunu sorgulamak gerekir.
Şunu açıkça söylemek istiyorum:
Bir insanın 8a tırmanması, onu doğa dostu yapmaz. Bir insanın eğitmen olması, onu örnek bir insan yapmaz. Bir insanın yıllarını dağlarda ve kayalarda geçirmesi, ona doğayı kirletme hakkı vermez.
Dereceler unutulur. Rekorlar geçilir. Rotalar değişir. İnsanlar gelir, gider.
Ama doğaya bıraktığımız izler bazen bizden çok daha uzun süre orada kalır.
Öyleyse kendimize şu soruyu soralım:
Biz kayalarda nasıl bir iz bırakmak istiyoruz?
Bir sonraki neslin tırmanıcılarına temiz rotalar mı, yoksa kendi konforumuz uğruna kirlettiğimiz alanları mı miras bırakacağız?
Çünkü gerçek tırmanış, yalnızca yukarı çıkmak değildir. Bazen bulunduğun yerde durup kendi davranışlarını sorgulamaktır. Bazen bir rotayı çıkmaktan vazgeçip doğayı korumaktır. Bazen de başkalarının normalleştirdiği bir yanlışa itiraz etmektir.
Ve bazen en zor hareket, kayada değil, insanın kendi içinde yapılır.
BİR ÇAĞRI
Tırmanış topluluklarına, eğitmenlere, kulüplere, organizatörlere ve bu alanlarda vakit geçiren herkese çağrımdır:
- Doğada bıraktığın her atık senin sorumluluğundur. Başkasının temizlemesini bekleme.
- Tuvalet kâğıdını, ıslak mendili ve diğer atıkları doğada bırakma. Atığını uygun şekilde bertaraf et.
- Tırmanış alanlarında insan atıkları için yerel koşullara ve alanın kurallarına uygun çözümler geliştir.
- Yeni başlayanlara yalnızca tırmanmayı değil, doğada nasıl davranılması gerektiğini de öğret.
- Yanlış gördüğünde sessiz kalma. Suçlamak için değil, sorumluluk oluşturmak için konuş.
- Tırmanış alanlarını kullanan herkesin bu alanların korunmasında payı olduğunu unutma.
Bunlar fazladan yapılması gereken kahramanlıklar değil. Doğada bulunmanın en temel sorumluluklarıdır.
Yirmi beş yılın ardından hâlâ öğrenmeye çalışıyorum. Ama artık şundan eminim:
Doğada bulunmakla doğaya ait olmak aynı şey değildir.
İnsan, ancak bulunduğu yere zarar vermemeyi öğrendiğinde doğayla kurduğu ilişkinin hakkını vermeye başlar.
Kayaya tutunmak marifettir.
Kendine hâkim olmak erdemdir.
Doğayı korumak ise sorumluluktur.
Ve hiçbir derece, hiçbir unvan, hiçbir eğitim bu sorumluluğun üzerinde değildir.
KAYAYA TIRMAN. SINIRLARINI ZORLA. AMA ARDINDAN ÇÖPÜNÜ DEĞİL, SAYGINI BIRAK.
Çünkü doğada bıraktığımız en gerçek iz, tırmandığımız rotanın adı değil; bizden sonra oraya gelenlere nasıl bir yer bıraktığımızdır.